یکشنبه, ۰۲ مهر ۱۳۹۶
چهارشنبه, 19 اسفند 1394 ساعت 07:49

راهکارهای کاهش وابستگی کشور به بودجه نفت

میان اندیشمندان دو دیدگاه نسبت به درآمدهای طبیعی، مانند نفت در اقتصاد ایران، وجود دارد یک دیدگاه نفت را به طور کلی یک بلا می داند و معتقد است اگر نفت نبود یا اگر تمام بشود وضعیت اقتصادی که متکی بر پاشنه آشیل نفت است بهبود خواهد یافت.
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از سلام کمیجان، در میان اندیشمندان دو دیدگاه نسبت به درآمدهای طبیعی، مانند نفت در اقتصاد ایران، وجود دارد. اول اینکه نفت را به طور کلی یک بلا می دانند و معتقدند اگر نفت نبود یا اگر تمام بشود وضعیت اقتصادی که متکی بر پاشنه آشیل نفت است بهبود خواهد یافت.

دیدگاه دوم این است که نفت یک موهبت است و باید از آن استفاده کرد و به شکل افراطی آن باید درآمد حاصل از نفت را بر سر سفره مردم آورد، همچنانکه این شعارهای غیرعلمی داده شد، اما دریغ از این واقعیت که اقتصاد را نمی توان دستوری و با شعار کنترل کرد، اقتصاد بسیار پیچیده است و کوچکترین دستکاری یا حتی سخن بی برنامه ای درباره آن به طور زنجیره ای تمامی بخش های اقتصاد را تحت تاثیر قرار خواهد داد.

دیدگاه سوم که نفت نه تنها بلا و مصیبت نیست بلکه یک فرصت است، ولی باید از این فرصت به خوبی و اقتصادی استفاده کرد. مثلا شما کشور با موهبت های طبیعی مثل نفت را مانند پدری پولدار تصور کنید که سعی در تربیت اقتصادی فرزندانش دارد. آیا بد است که بگوییم کاش این پدر پولدار نبود و فقیر بود تا خود بچه ها دنبال درآمد بروند؟ یا اینکه بگوییم باید پدر همه اسباب رفا ه بچه هایش را از همان بچگی و حتی قبل تولد مهیا کرده و کاری کند که آنان تا جوانی ذره ای سختی نکشند.

گزینه پدر پولدار قطعا بهتر از پدر بی پول است، اما این پدر باید بسیار دقیق و عالمانه فرزندانش را حمایت کند، حمایتی که مولد و آموزنده باشد. به عنوان نمونه می توانید زندگینامه سرمایه دار بزرگ آمریکایی «راکفلر» را بخوانید که چگونه بسیار آگاهانه و عمیق به تربیت اقتصادی فرزندانش کوشید.

راکفلر چندان سواد نداشت ولی بعد از آنکه با زنی که فوق لیسانس اقتصاد بود ازدواج کرد، زندگی او دگرگون شد و با هوش خود و حمایت همسرش به ثروت فراوانی دست یافت.

او با اینکه سرمایه دار بزرگ جهان بود ولی برای دو پسرش فقط یک دوچرخه شریکی خریده بود که آنها به نوبت سوار شوند و به مدرسه بروند! وقتی دیگران از او می پرسیدند: شما که این همه سرمایه دارید چرا برای هر کدام از پسرها ماشین که چه عرض کنیم، نفری یک دوچرخه نمیخرید؟

راکفلر جواب می دهد: من برای هر کدام دوچرخه جداگانه نخریده ام چون با این کار به آنها یاد می دهم که قدردان وسایلشان باشند، به این صورت که وقتی امروز این پسرم سوار دوچرخه می شود و به مدرسه می رود، دیگری مجبور است پیاده برود، فردا که نوبت دوچرخه به او رسید یاد سختی پیاده روی دیروزش می افتد و قدر دوچرخه را که امروز در اختیار اوست می داند.

واقعا بایددرس گرفت از این همه نکته سنجی. می توانید مطالعه کنید که همین پسران در آینده اقتصادی آمریکا چقدر موثر بودند و چه خدمت هایی به کشور و مردمشان کردند.

این مثال برای تفهیم مطلب بود، چون به قول مرحوم دکتر حسین عظیمی هنر یک اقتصاددان این است که علم خود را طوری بازگو کند که اقتصادنخوانده ها و مردم کوچه بازار هم متوجه شوند، نه اینکه با فرمول ها و کلمات قلمبه سلمبه سعی در گیج کردن مخاطب داشته باشد تا دژی محکم از سخنان بسازد که کسی را یارای راه یافتن به آن دژ نباشد.

لذا نفت برای اقتصاد ایران واقعا یک فرصت است ولی مهم این است که چگونه با آن برخورد کنیم. می توانیم کلا آن را از بین ببریم و آن را مصیبت بدانیم، مانند پدرانی که ثروت را ارزشمند نمی دانند و از آن گریزانند، یا اینکه با ثروت نفت به ریخت و پاش بپردازیم و شعار تقسیم بندی آن را بدهیم و تا سر حد ممکن در بودجه های جاری خرج کنیم مانند پدری که از بچگی برای فرزندش همه چیز می خرد تا مبادا او دست به سیاه سفید بزند و به او فشار آید.

نفت یک امتیاز و فرصت بسیار خوبی است که باید به نحو احسن از آن استفاده کنیم، همانطو رکه راکفلر با ثروتش فرزندانش را مدیریت کرد. در هر حال با توجه به دیدگاهی که خدمتتان عرض کردم و در راستای استفاده بهینه از فرصت نفت در تولید و رشد اقتصادی ایران، به نظر من توجه به راهکارهای زیر برای کاهش وابستگی کشور به بودجه نفت ضروری است:

- لزوم جداسازی درآمد نفت ازحساب بودجه والتزام به هزینه کرد آن فقط درجهت سرمایه گذاری مولد.

- سرمایه گذاری بر نیروی انسانی متخصص، متعهد و عمل گرا.

-پرهیز ازواردات بیرویه وبازگشت به سیاست تولید داخل.

- ارتقای بنیانهای تولید وکمک به تغییر استراتژی تولید ازسنتی به تولید تجاری ودانش پایه.

- تعهد به اجرای سیاستهای راهبردی وگزاره های برنامه ای مصوب درافق چشم انداز وبرنامه های میان مدت.

- صرف درآمدهای ارزی نفت برای طرح های تولیدی دارای توجیه فنی،اقتصادی وزیست محیطی.

- سرمایه گذاری درآمدهای نفتی درکشورهای دیگر (به صورت خرید سهام و اوراق بهادار...)

و در بعد دیگر یعنی بخش غیرنفتی هم باید بهره وری افزایش یابد که به نظر من دو راهکار عمده برای این هدف عبارتند از:

- سرمایه گذاری درماشین آلات مدرن تر وکارآمدتر

- سرمایه گذاری برای بالابردن سطح مهارت کارگران (افزودن برسرمایه انسانی).